Ανύπαρκτος ο Ιησούς από την ιστοριογραφία του 1ου αιώνα

Όσο κι αν φαίνεται απίθανο στον αδαή, το σύμβολο Χριστός, κατά τον πρώτο αιώνα, δε συνδέθηκε ποτέ με το όνομα Ιησούς. Δεκάδες προσωπικότητες που έγραφαν την περίοδο εκείνη και διαβάζονταν μανιωδώς, σε ολόκληρη τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία, δεν αναφέρουν κουβέντα για τον Ιησού!
Φιλόσοφοι σαν τον Πλούταρχο, το Σενέκα και τον Επίκτητο που παραπέμπουν σε ιδεαλιστικές φιλοσοφίες και ποιητές σαν το Γιουβενάλη και τον Πετρώνιο που με τα ποιήματά τους τόσο πιστά προσεγγίζουν την ηθική παρακμή, τον εκφυλισμό και την καθημερινότητα της ρωμαϊκής κοινωνίας, αγνοούν το όνομα αυτό, γιατί σε καμιά κίνηση δεν πρωτοστατεί κανένας Ιησούς και πουθενά δεν αναφέρεται. Ο τελευταίος, μάλιστα, υπηρετώντας επί Νέρωνα κυβερνήτης της Βιθυνίας, είχε την ευκαιρία από πρώτο χέρι, όχι μόνον να αναφέρει, αλλά και να καυτηριάσει σατιρίζοντας πρόσωπα και καταστάσεις προκειμένου να παρουσιάσει ρεαλιστικότερα την καθημερινή ζωή της εποχής του.
Θεωρώντας ότι στο θέμα αυτό, τίποτα ουσιωδέστερο δε θα μπορούσε να ειπωθεί, ακόμα κι αν αναφέραμε δεκάδες τέτοια παραδείγματα, θα αναφερθώ απλά σε τρία ονόματα Λατίνων. Ενός πολιτικού συγγραφέα και δυο ιστορικών (1) που περισώζουν ψήγματα σχετικών μαρτυριών, για δεοντολογικούς και μόνο λόγους.

Ο Πλίνιος ο νεότερος (61-113) θετός γιος του Πλίνιου του πρεσβύτερου, ήταν Ρωμαίος συγγραφέας και συγκλητικός που έκανε χρέη αποικιακού κυβερνήτη, διοικώντας τη Βιθυνία του Πόντου, από το 111 μέχρι το 113. Σε μία επιστολή του, το 112, προς τον αυτοκράτορα Τραϊανό ζητά οδηγίες μεταχείρισης για μία νεοεμφανιζόμενη ομάδα δεισιδαιμόνων. Η λέξη «Χριστιανοί» για πρώτη φορά στην ιστορία λανσάρεται! Μετά από τις ανακρίσεις που διενεργεί ο Πλίνιος, να τι γράφει ξανά στο Ρωμαίο Αυτοκράτορα.

«Με διαβεβαίωσαν ότι το μόνο παράπτωμά τους ήταν αυτό. Οι Χριστιανοί συνήθιζαν να μαζεύονται μία ορισμένη μέρα πριν βγει ο ήλιος ψάλλοντας ο ένας μετά τον άλλον ύμνο στο Χριστό, σαν να είναι θεός. Μετά ορκίζονταν, όχι να κάνουν έγκλημα, αλλά ότι δε θα κλέψουν, δε θα ληστέψουν και δε θα μοιχεύσουν… Δεν απέμεινε πόλη ή κόμη ή ακόμα και αγρός, που να μην εισέδυσε το μόλυσμά της. Οι ναοί των θεών μας ερημώθηκαν και εδώ και καιρό δεν προσφέρονται θυσίες σε αυτούς». (2)
Αν κι ο λόγος φαίνεται πολύ εγκωμιαστικός ενώ θα έπρεπε να δείχνει την ταραχή του ρωμαίου διοικητή, ζητώντας οδηγίες αντιμετώπισης από τον αυτοκράτορα, δε θα σταθούμε στις όποιες επεμβάσεις που μάλλον και εδώ έκανε κάποιος χριστιανός αργότερα. Προφανώς όπως αναφέρει και ο Τερτυλλιανός η σύγχυση του Ρωμαίου διοικητή οφειλόταν στην ταραχή του από το μεγάλο αριθμό των οπαδών, που θεωρήθηκε ανησυχητικός. (3)
Η απάντηση του Τραϊανού ήταν, αν και χωρίς να αναζητούνται (οι ένοχοι χριστιανοί) όταν συναντιούνται να τιμωρούνται αναλόγως! (4) Η απάντηση αυτή, όπως μπορεί εύκολα να αντιληφθεί ο αναγνώστης, δε συνάδει με την ερώτηση του Πλίνιου. Αν έτσι απάντησε ο Τραϊανός κάτι περισσότερο επιλήψιμο πρέπει αρχικά να έγραφε, ο διοικητής του Πόντου, που το χέρι του παραχαράκτη, φαίνεται, δεν ήθελε να μάθουμε. Επειδή όμως, ελλείψει άλλων στοιχείων, τίποτε άλλο δεν μπορούμε να εικάσουμε, σε γενικές γραμμές, ίσως θα μπορούσαμε να δεχτούμε τη μαρτυρία αυτή σχεδόν γνήσια.
Όμως ακόμα κι αν θεωρηθεί γνήσια εξ ολοκλήρου η επιστολή αυτή, δεν αναιρεί τίποτα απ’ ό,τι μέχρι στιγμής κάναμε δεκτό. Το όνομα Ιησούς, η ιστορία, ακόμα και το 112, φαίνεται να το αγνοεί. Την εποχή αυτή, μάλλον, εμφανίζεται για πρώτη φορά το όνομα Χριστός, ονομάζοντας τους οπαδούς της κίνησης αυτής, Χριστιανούς. Η ιδιότητα του Μεσσία φαίνεται να βγήκε από την Παλαιστίνη μέσω της διασποράς των Εβραίων και ταυτίστηκε με τη λέξη Χριστός σαν προσιτή «εθνική» έκφραση.


Την εποχή εκείνη περίπου γράφουν δύο ακόμα Λατίνοι ιστορικοί, ο Τάκιτος και ο Σουητώνιος. Και οι δυο τους αναφέρονται στην πιο πάνω δεισιδαιμονία. Ο Τάκιτος (56-120) σπουδαίος ρήτορας και ιστορικός, φίλος και συμμαθητής του Πλίνιου του νεότερου, φέρεται να γράφει στα «Χρονικά» του μεταξύ άλλων και για το Νέρωνα τα εξής.
«Η κοινή γνώμη κατηγορεί το Νέρωνα σαν αυτουργό της πυρκαγιάς. Για να κατασιγαστούν οι θρύλοι αυτοί ο Νέρων υπέδειξε άλλους σαν ενόχους επιβάλλοντας πρωτοφανείς ποινές σε εκείνους για τους οποίους η κοινή γνώμη μισούσε για τα βδελυρά τους έργα και τους ονόμαζε Χριστιανούς. Ο Χριστός από τον οποίο πήραν το όνομα τους, είχε εκτελεστεί από τον procuratorem (επίτροπο) Πόντιο Πιλάτο επί αυτοκρατορίας Τιβέριου. Η βδελυρή αυτή δεισιδαιμονία αρχικά ελεγχόταν στην Ιουδαία, αλλά ξέσπασε τώρα και στη Ρώμη, στην πόλη που όλα τα τρομερά και αισχρά πράγματα βρίσκουν πατρίδα. Άρχισε λοιπόν να συλλαμβάνει εκείνους που ομολογούσαν ένοχοι (χριστιανοί) και μετά με την υπόδειξη του πλήθους καταδικάζονταν όχι τόσο με την κατηγορία του εμπρησμού της πόλης, όσο με την κατηγορία του μίσους κατά της ανθρωπότητας. Ο εμπαιγμός προστέθηκε στους θανάτους τους. Καλυμμένοι με τομάρια ζώων ξεσκίζονταν από τα σκυλιά ή καρφωμένοι σε σταυρούς ή καταδικασμένοι στην πυρά, καίγονταν σαν νυχτερινός φωτισμός όταν έφευγε το φως της ημέρας. Ο Νέρων πρόσφερε τους κήπους του για θέαμα παρουσιάζοντας αγώνα στον Ιππόδρομο ενώ ο ίδιος χάνονταν μέσα στο πλήθος ντυμένος Ηνίοχος ή κορδώνονταν πάνω σε άρμα. Γι αυτό ακόμα και για εγκληματίες που άξιζαν μία υποδειγματική τιμωρία τους έπρεπε κάποια συμπόνια, γιατί όπως φαίνεται δεν καταδικάζονταν εκείνοι για το κοινό καλό αλλά για να πληρωθεί η κακία ενός ανθρώπου». (5)
Δεν είναι περίεργο, ο Τάκιτος, να πληροφορήθηκε από το φίλο του τον Πλίνιο γύρω από την κίνηση των νεοεμφανιζόμενων χριστιανών. Άλλωστε κι ο ίδιος το 112 ήταν ανθύπατος στη Μικρά Ασία. Όμως να συνδέει τους χριστιανούς με την εποχή του Νέρωνα, πρώτα-πρώτα δε θα τον τιμούσε σαν ιστορικό, τη στιγμή που κανένας ιστορικός δεν αναφέρει αυτό το γεγονός. Έπειτα, μία τέτοια πληροφορία, θα αντέφασκε φανερά με την πληροφορία του Πλίνιου, που γράφει για νεοεμφανιζόμενους χριστιανούς του δεύτερου αιώνα στην Μικρά Ασία. Πόσο μάλλον στη Ρώμη, μισό αιώνα νωρίτερα!


Ο Σουητώνιος ο έτερος ιστορικός, που φέρεται να έγραψε κι αυτός για τους Χριστιανούς, όπως επίσης και λίβελο ενάντια στο Νέρωνα, κάνοντας λόγο για την πυρκαγιά της Ρώμης, δεν την συνδέει με αυτούς. Επιχειρώντας μία αντιπαράθεση στοιχείων μεταξύ των Λατίνων ιστορικών, όπως κάναμε και μεταξύ του Ιώσηπου, του Ωριγένη και του Ευσέβιου, θα επιχειρήσουμε να βρούμε τη χρυσή τομή της αλήθειας.
Ο Σουητώνιος που έγραψε το 122 τη «Ζωή των Καισάρων» (De Vita Caesarum) γράφει συγκεκριμένα.
«Επειδή οι Ιουδαίοι δημιουργούσαν συνεχώς ταραχές, με την υποκίνηση του Χρήστου, τους έδιωξε από τη Ρώμη». (6)
Επίσης.
«…ένας άλλος νόμος προέβλεπε ποινές για τους χριστιανούς, μια παράνομη, θρησκευτικά και νομικά, θρησκευτική λατρεία». (7)
Συνηθίζοντας ο Σουητώνιος να αναμειγνύει παράλληλα με την ιστορική του διήγηση φήμες και διαδόσεις, δε φαίνεται να συνδέει την πυρκαγιά της Ρώμης με τους χριστιανούς. Αν ο Τάκιτος πραγματικά είχε γράψει όλο εκείνο τον οχετό για το Νέρωνα, σίγουρα ο Σουητώνιος θα το είχε υπ’ όψιν του και σαν υλικό θα το αξιοποιούσε κατάλληλα. Άρα λοιπόν η νοθεία στον Τάκιτο έγινε μετά το 120, όταν ο ίδιος είχε πεθάνει και οι βιογραφίες των Καισάρων από το Σουητώνιο είχαν γραφτεί. Όμως το κείμενο εκείνο μας βάζει σε σοβαρές υποψίες. Ποιος θα μπορούσε να είχε κάνει μία τέτοια νοθεία γράφοντας για παράνομες και βδελυρές πράξεις χριστιανών; Σίγουρα ο παρεμβολέας δεν πρέπε να ήταν χριστιανός. Αυτός που ήταν ικανός για κάτι τέτοιο έπρεπε να είχε μεγάλο μίσος, όχι μόνο για τους χριστιανούς αλλά και για το Νέρωνα και τέτοιος δεν μπορεί να ανήκε πουθενά αλλού παρά μονάχα στους Ιουδαίους!
Γράφοντας, ο Τάκιτος, για την ενοχή τους, μετά την έρευνα που διενήργησε ο αυτοκράτορας, κάποιος ιουδαίος νόθευσε την πληροφορία, βάζοντας στη θέση των Ιουδαίων το όνομα των Χριστιανών, τη μισητή τους αίρεση, έτσι απλά και γρήγορα, όπως σπρώχνουμε τα σκουπίδια κάτω από το χαλί. Έτσι απλά, σαν προβοκάτσια!


Συνηθισμένη συμπεριφορά και προσφιλής ιουδαϊκή τακτική η παραχάραξη της ιστορίας από τη φυλή αυτή. Όμως σαν βιβλιοθηκονόμος του Αδριανού, ο Σουητώνιος, έχοντας υπ’ όψιν τους διωγμούς των Εβραίων από τη Ρωμαϊκή πρωτεύουσα, προφανώς έτσι ξερά αναφέρει το γεγονός, πράγμα που έκανε πολλούς χριστιανούς αργότερα να μπερδεύουν το όνομα των Ιουδαίων με τη δική τους θρησκεία.
Χριστιανοί (ιουδαιοχριστιανοί τότε) και Ιουδαίοι πολλές φορές συγχέονταν, αφού αμφότεροι Εβραίοι ήταν, πιστεύοντας μάλιστα στον ίδιο Θεό. Η αναφορά του Σουητώνιου στο βιβλίο του Νέρωνα, κάνοντας λόγο για βδελυρές πράξεις, φαίνεται προκλητικά να αντλείται από την επιστολή του Πλίνιου, αφού για τους Έλληνες και Ρωμαίους η πίστη στο χριστιανισμό ήταν μια παράνομη ενέργεια (βδελυρή πράξη) και γι αυτό μάλιστα αποκαλούσαν τους χριστιανούς άθεους. (8)
Όσο για την αναφορά στον «Κλαύδιο» αν δεν αναφέρεται σε κάποιο ντόπιο, ονόματι Χρήστο, (9) που υποκινούσε ταραχές, τότε όπως είπαμε αναφέρεται απλά και μόνο στους Ιουδαίους ταραξίες. Όπως και να έχει όμως, το όνομα Ιησούς ήταν ανύπαρκτο ακόμα το 122 ή έστω η διάδοση του τόσο περιορισμένη που παραμένει ακόμα φωλιασμένη μέσα στα όρια της Ιουδαίας ή πέριξ αυτής. Αν όμως, ούτε σε γενικές γραμμές, δεν μπορούμε να θεωρήσουμε γνήσια την επιστολή του Πλίνιου, τότε ίσως ακόμα αργότερα, ο Χριστός σαν σύμβολο ταυτίζεται με τον ιουδαϊκό Μεσσία και μέσω αυτού ο Ιησούς με το Χριστό. Η μεγάλη διασπορά άλλωστε θα πραγματοποιηθεί μετά την ήττα του Μπαρ Κεχομπά το 135/136, σταθμό στην ιστορία του εβραϊκού έθνους, όταν ανάμεσα στους διεσπαρμένους ιουδαίους αναζητείται ο… αποδιοπομπαίος τράγος για τον εξοβελισμό του από την Ιουδαία. Αναζητείται δηλαδή ο αμαρτωλός που σαν υπεύθυνος των γεγονότων, Ιουδαίοι και αιρετικοί (ιουδαιοχριστιανοί), εξορίστηκαν από την πατρίδα.


Πριν ακόμα χρισθεί Μεσσίας και «Γιος του άστρου» ο Μπαρ Κεχομπά από τους Ιουδαίους δεν υπήρχαν αντιζηλίες ανάμεσα στους Ιουδαίους και τους Ιουδαιοχριστιανούς, πέρα από τις διαφορές που έχουν δυο αντίθετα πολιτικά κόμματα. Όταν όμως η διασπορά πήρε διαστάσεις και οι Ιουδαίοι διώχτηκαν μακριά από την Ιουδαία αμφότεροι μπήκαν στη διαδικασία να αποδείξουν του λόγου το αληθές. Αληθές για τους Ιουδαιοχριστιανούς ήταν ότι ο Ιησούς ήταν ο πραγματικός Μεσσίας (Χριστός) που σταυρώθηκε από τους Ιουδαίους. Για τους Ιουδαίους όμως, που ο δικός τους Μεσσίας μπροστά στην ανωτερότητα των Ρωμαίων, φαινόταν τόσο μικρός και ψεύτικος, που πολεμώντας τους τα έχασε όλα και ο ίδιος σαν ποντικός πιάστηκε, το μόνο που μπορούσαν να κάνουν ήταν να συκοφαντήσουν τους ιουδαιοχριστιανούς που τους χρέωναν την τιμωρία της διασποράς. Ο εσωτερικός εχθρός συνήθως είναι αισχρότερος από το βάρβαρο (εθνικό), γιατί συν τοις άλλοις, αποδεικνύεται και προδότης. Έτσι φάνηκαν οι Χριστιανοί στα μάτια των Ιουδαίων που ο πόλεμος εναντίον τους στην ουσία μόλις τότε άρχιζε. Για τους χριστιανούς, ο Μπαρ Κεχομπά πήρε τον τίτλο Μπαρ Κοζίμπα (Γιος του Ψεύδους) και για τους Ιουδαίους, ο Ιησούς ήταν ο νόθος γιος μιας πόρνης, που την έδιωξε ο άνδρα της, ένας μαραγκός, σαν αντελήφθη ότι τον απατούσε με ένα στρατιώτη ονόματι Πάνθηρα! (10)



Οι Μεσσιανιστές, αυτοί δηλαδή που αργότερα ονομάστηκαν Χριστιανοί, έπρεπε τάχιστα να βρουν ένα ιστορικό άλλοθι για το δικό τους Μεσσία. Τότε ξεθάφτηκε ο ξεχασμένος Ιησούς, εκείνος ο επαναστάτης ζηλωτής που ξεσήκωνε τον κόσμο και διέδιδε πως ήταν απεσταλμένος του θεού.
Μα ποιος απ’ όλους;
Τι σημασία έχει…
Ο μύθος που κτίστηκε γύρω του, τον έκανε αγνώριστο! Είχε ζήσει πριν από έναν αιώνα σχεδόν, (11) χρόνος προσιτός και ομιχλώδης, όπως πρέπει να είναι για κάθε μυθικό ήρωα, που αργότερα θα λαμπρύνουν οι επιτήδειοι και πλαστογράφοι της ιστορίας.

ΠΗΓH: Απόστολος Λυμπερίδης
"ΧΑΛΚΕΥΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ"
Εκδόσεις ΕΝΑΛΙΟΣ




ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
[1] Ο Ιούστος του πρώτου αιώνα αν και ιουδαίος ιστορικός που έγραψε «Το Χρονικό των Ιουδαίων Βασιλέων» αρχίζοντας από το Μωυσή και φθάνοντας μέχρι τον Αγρίππα το Β΄ τίποτα απολύτως δεν έγραψε, κι αυτός, για τον περιβόητο Ιησού της εποχής του!
2 Πλίνιος «Epistulae» (Επιστολές) Χ 96. 7.
3 «Tertullian Apologeticum» (Απολογητικός Τερτυλλιανού) ΙΙ 6-7.
4 Πλίνιος «Epistulae» (Χ 97. 2).
5 Τάκιτος «Annales» (Χρονικά) XV 44.
6 «Κλαύδιος» 25.
7 «Νέρων» 16.
8 Ιουστίνος «Α΄ Απολογία 6.1.
9 Το κείμενο γράφει «impulsore Chresto» που κακώς πολλοί το ερμηνεύουν «με αφορμή στο Χριστό». Το σωστό είναι με την «υποκίνηση του Χρήστου» υπονοώντας ότι κάποιος Χρήστος, που βρίσκεται εκεί, ξεσηκώνει τους Ιουδαίους. «Χρηστός» είναι ο έντιμος, ο ηθικός ή και ο χρήσιμος, όπως ένας δούλος και όχι ο Χριστός, αυτός δηλαδή που έχει χρισθεί. Το όνομα άλλωστε αυτό (Χρήστος) συνηθιζόταν την εποχή εκείνη ανάμεσα στους δούλους της Ρώμης που ήταν χρήσιμοι!
10 Την πληροφορία αυτή χρησιμοποιεί και ο Κέλσος στο βιβλίο του «Αληθής Λόγος» που γράφτηκε το 178. Να τι γράφει «Η γέννηση του Ιησού από μία παρθένο είναι δική του επινόηση, για να συγκαλύψει την πραγματική του καταγωγή: γεννήθηκε σε ένα χωριό της Ιουδαίας από μία ντόπια, άπορη χειρώνακτα που ο άντρας της, ένας μαραγκός, την έδιωξε από το σπίτι σαν έμαθε ότι τον απατούσε μ’ ένα στρατιώτη που τον έλεγαν Πάνθηρα. Και διωγμένη και ταπεινωμένη περιπλανήθηκε και γέννησε κρυφά. Ο ίδιος επειδή ήταν φτωχός, πήγε να δουλέψει στην Αίγυπτο όπου έμαθε μερικά από τα τεχνάσματα για τα οποία περηφανεύονται οι Αιγύπτιοι, και με τη βοήθεια αυτών των τεχνασμάτων, όταν ξαναγύρισε ανακήρυξε τον εαυτό του θεό»! (Α΄ 37) Απόδοση Π. Οικονόμου και Γ. Χριστοδούλου. Εκδόσεις Θύραθεν Επιλογή σελ. 33.
11 Δεν είναι αναγκαίο ο επαναστάτης εκείνος να λεγόταν Ιησούς. Το όνομα αυτό τότε το πήρε για να εκφράσει συμβολικά το «Θεραπευτή» της Εσαιικής κοινότητας και όχι μόνον.

Λ Ι Α Ν Τ Ι Ν Η Σ ...Ο τελευταίος του αποχαιρετισμός.

Το γράμμα αυτό αποτελεί τη πνευματική διαθήκη του πατέρα Λιαντίνη προς τη κόρη του.
Αλλά και ο αποχαιρετισμός του σε αυτή.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο Λιαντίνης απέφυγε να συναντήσει τη κόρη του για να της μιλήσει για την απόφαση του και να την αποχαιρετήσει.
Γνώριζε ότι θα ήταν μια πολύ δύσκολη στιγμή για εκείνον και κυρίως για το παιδί του.
Της είχε μεγάλη αδυναμία.
Γνώριζε, επίσης, ότι το γράμμα θα έβλεπε κάποτε το φως της δημοσιότητας.
Ήξερε βλέπετε όσο κανένας άλλος τη γυναίκα του και τις αδυναμίες της.
Έτσι λοιπόν μας άφησε ένα έξοχο κείμενο, άκρως διαφωτιστικό, σημείο αναφοράς θα λέγαμε για κάθε ερευνητή του φαινομένου Λιαντίνης.

"Διοτίμα μου,

Φεύγω αυτοθέλητα. Αφανίζομαι όρθιος, στιβαρός και περήφανος. Ετοίμασα τούτη την ώρα βήμα- βήμα ολόκληρη τη ζωή μου, που υπήρξε πολλά πράγματα, αλλά πάνω από όλα εστάθηκε μια προσεκτική μελέτη θανάτου. Τώρα που ανοίγω τα χέρια μου και μέσα τους συντρίβω τον κόσμο, είμαι κατάφορτος με αισθήματα επιδοκιμασίας και κατάφασης.
Πεθαίνω υγιής στο σώμα και στο μυαλό, όσο καθαρό είναι το νωπό χιόνι στα όρη και το επεξεργασμένο γαλάζιο διαμάντι.

Να ζήσεις απλά, σεμνόπρεπα, και τίμια, όπως σε δίδαξα. Να θυμάσαι ότι έρχουνται χαλεποί καιροί για τις νέες γενεές. Και είναι άδικο και μεγάλο παράξενο να χαρίζεται τέτοιο το δώρο της ζωής στους ανθρώπους, και οι πλείστοι να ζούνε μέσα στη ζάλη αυτού του αστείου παραλογισμού.
Η τελευταία μου πράξη έχει το νόημα της διαμαρτύρησης για το κακό που ετοιμάζουμε εμείς οι ενήλικοι στις αθώες νέες γενεές που έρχουνται. Ζούμε τη ζωή μας τρώγοντας τις σάρκες τους. Ένα κακό αβυσσαλέο στη φρίκη του. Η λύπη μου γι' αυτό το έγκλημα με σκοτώνει.

Να φροντίσεις να κλείσεις με τα χέρια σου τα μάτια της γιαγιάς Πολυτίμης, όταν πεθάνει. Αγάπησα πολλούς ανθρώπους. Αλλά περισσότερο τρεις. Το φίλο μου Αντώνη Δανασσή, τον αδερφοποιτό μου Δημήτρη Τρομπουκη, και τον Παναγιώταρο το συγγενή μου, γιο και πατέρα του Ηρακλή.
Κάποια στοιχεία από το αρχείο μου το κρατά ως ιδιοκτησία ο Ηλίας Αναγνώστου.

Να αγαπάς τη μανούλα ως την τελευταία της ώρα. Υπήρξε ένας υπέροχος άνθρωπος για μένα, για σένα, και για τους άλλους. Όμως γεννήθηκε με μοίρα. Γιατί της ορίστηκε το σπάνιο, να λάβει σύντροφο στη ζωή της όχι απλά έναν άντρα, αλλά τον ποταμό και τον άνεμο. Το γράμμα του αποχαιρετισμού που της έγραψα το παίρνω μαζί μου.

Σας αφήνω εσένα, τη μανούλα και το Διγενή*, το σπίτι μου δηλαδή, που του στάθηκα στύλος και στέμμα, Γκέμμα πες, σε υψηλούς βαθμούς ποιότητας και τάξης. Στην μεγαλύτερη δυνατή αρνητική εντροπία. Να σώζετε αυτή τη σωφροσύνη και αυτή την τιμή. Θα δοκιμάσω να πορευτώ τον ακριβό θάνατο του Οιδίποδα. Αν όμως αντέξω να υψωθώ στην ανδρεία που αξιώνει αυτός ο τρόπος, και ευρεθεί ο νεκρός μου σε τόπο όχι ασφαλή, να φροντίσεις με τη μανούλα και το Διγενή*, να τον κάψετε σε ένα αποτεφρωτήριο της Ευρώπης.

Έζησα έρημος και ισχυρός.

Λιαντίνης

Τη μέρα που θα πέσω έδωσα εντολή
να στεφανωθούν οι μορφές**
Σολωμού στη Ζάκυνθο κ' Λυκούργου στη Σπάρτη.

Ι.Ε: ΑΘΑΝΑΤΟΣ.

"ΗΘΟΣ ΑΝΘΡΩΠΩ ΔΑΙΜΩΝ" ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ.

Ο ΔΑΙΜΩΝ ΗΤΑΝ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΠΝΕΥΜΑ Ή Ο ΦΥΛΑΚΑΣ ΑΓΓΕΛΟΣ ΠΟΥ ΠΡΟΣΕΧΕ ΕΝΑΝ ΑΝΘΡΩΠΟ, ΤΟΣΟ ΣΤΗΝ ΖΩΗ ΟΣΟ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ (ΓΙΑ ΤΟ ΟΠΟΙΟ ΒΛ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΣΤΟΝ ΠΛΑΤΩΝΑ, ΦΑΙΔΩΝ,107d), Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΜΕ ΚΑΛΟ ΔΑΙΜΟΝΑ ΘΑ ΗΤΑΝ ΕΥΤΥΧΙΣΜΕΝΟΣ (ΕΥΔΑΙΜΩΝ).

ΑΥΤΗ ΤΗ ΔΕΙΣΙΔΑΙΜΟΝΙΑ Ο ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΤΗΝ ΕΠΑΝΕΡΜΗΝΕΥΕΙ ΜΕ ΠΟΛΥ ΔΙΑΦΩΤΙΣΤΙΚΟ, ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΟ ΚΑΙ ΗΘΙΚΟ ΤΡΟΠΟ.

ΥΠΑΡΧΕΙ ΩΣΤΟΣΟ Ο ΠΕΙΡΑΣΜΟΣ ΝΑ ΚΑΝΟΥΜΕ ΠΑΡΑΠΕΡΑ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ. 

ΔΑΙΜΩΝ ΗΤΑΝ ΜΙΑ ΛΕΞΗ ΜΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΑΠΟ ΜΙΑ ΧΡΗΣΕΙΣ, ΜΕ ΕΝΑΝ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΚΟΣΜΟ ΛΑΪΚΩΝ ΔΟΞΑΣΙΩΝ ΑΠΌ ΠΙΣΩ ΤΗΣ.

ΑΛΛΑ, ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΥ ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ, 
ΤΑ   ΑΘΑΝΑΤΑ   ΠΝΕΥΜΑΤΑ  ΤΩΝ  ΚΑΛΩΝ  ΑΝΘΡΩΠΩΝ  ΗΤΑΝ  ΚΑΙ  ΕΚΕΙΝΑ  ΔΑΙΜΟΝΕΣ
ΚΙ ΕΦΟΣΟΝ ΤΟΥΣ ΔΙΝΕΙ ΤΟ ΡΟΛΟ ΤΩΝ  "ΦΥΛΑΚΩΝ"  ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΣΑΝ ΟΙ ΔΑΙΜΟΝΕΣ ΠΟΥ ΠΡΟΣΕΧΑΝ ΤΟΝ ΚΑΘΕ ΑΝΘΡΩΠΟ ΧΩΡΙΣΤΑ, ΝΑ ΘΕΩΡΟΥΝΤΑΝ ΜΕ ΑΥΤΟ ΤΟΝ ΤΡΟΠΟ.

Ο ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΧΕΙ ΑΠΟΔΕΧΘΕΙ ΑΥΤΗ ΤΗΝ ΔΟΞΑΣΙΑ.

ΕΠΙ ΠΛΕΟΝ,  ΣΕ ΕΚΕΙΝΟΥΣ ΤΟΥΣ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΥΣ ΚΥΚΛΟΥΣ ΠΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΝ ΟΤΙ Η ΨΥΧΗ ΕΠΙΒΙΩΝΕ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΥΦΙΣΤΑΤΟ ΠΟΛΛΕΣ ΜΕΤΕΝΣΑΡΚΩΣΕΙΣ, ΘΕΩΡΟΥΝΤΑΝ ΩΣ ΔΑΙΜΟΝΑΣ ΠΟΥ ΕΞΕΠΕΣΕ ΚΑΙ Ο ΟΠΟΙΟΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΥΨΩΝΟΤΑΝ ΠΑΛΙ ΣΤΗΝ ΣΩΣΤΗ ΘΕΪΚΗ ΤΟΥ ΜΟΡΦΗ.

ΑΥΤΟ ΠΡΟΚΥΠΤΕΙ ΣΑΦΕΣΤΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΠΕΔΟΚΛΗ.

ΥΠΑΡΧΕΙ ΕΠΟΜΕΝΩΣ, ΕΝΑ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΒΑΘΟΣ ΣΕ ΤΟΥΤΗ ΤΗΝ ΡΗΣΗ.

ΣΥΝΔΕΕΙ ΤΗΝ ΠΕΠΟΙΘΗΣΗ ΣΤΗ ΜΕΤΕΜΨΥΧΩΣΗ ΚΑΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ:

"Ο ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΕΝΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΑΘΑΝΑΤΟ ΚΑΙ ΔΥΝΑΜΕΙ ΘΕΙΟ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥ".

ΑΥΤΟ ΠΡΟΣΔΙΔΕΙ ΤΕΡΑΣΤΙΑ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΕΥΘΥΝΗ ΚΑΙ ΕΝΙΣΧΥΕΙ ΤΟ ΗΘΙΚΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ.

ΙΕΡΑ ΕΛΛΑΣ.

Ελλάδα, μια Χώρα που Έχει Περισσότερους Παπάδες απ’ ότι Γιατρούς και Δικαστές

Υπήρχε μια αθώα και ανέμελη εποχή, κατά την οποία κανείς δεν είχε την παραμικρή ιδέα, σχετικά με τον συνολικό αριθμό των δημοσίων υπαλλήλων που απασχολούσε το ελληνικό κράτος και πλήρωνε ο Έλλην φορολογούμενος.

To 2009 όμως, έγινε η πρώτη απογραφή των δημοσίων υπαλλήλων στη χώρα μας, ενώ από το 2013 και μετά, υπάρχει το Μητρώο Ανθρώπινου Ελληνικού Δημοσίου (Απογραφή), το οποίο καταγράφει σε πραγματικό χρόνο όλες τις μεταβολές του προσωπικού της Δημόσιας Διοίκησης, ενώ το Υπουργείο Εσωτερικών και Διοικητικής Ανασυγκρότησης, δημοσίευσε πολύ πρόσφατα, μελέτη στην οποία παρουσιάζονται οι μεταβολές που πραγματοποιήθηκαν κατά το έτος 2015 στο τακτικό προσωπικό, ενώ γίνεται και μια ποιοτική ανάλυση και κατηγοριοποίηση του συνόλου του τακτικού προσωπικού, των αποχωρήσεων και των προσλήψεων για τα έτη 2012-15.

Η πραγματικότητα όπως είναι, μέσα από το Newsletter του VICE Greece
Μια πρόχειρη ματιά στη συγκεκριμένη μελέτη, είναι υπεραρκετή για να γίνουν κατανοητά ορισμένα πράγματα για το ελληνικό παράδοξο: Όπως φαίνεται λοιπόν στον πίνακα 2.2, με τίτλο «Σύνολο τακτικού προσωπικού ανά κατηγορία προσωπικού», ο Έλλην φορολογούμενος πληρώνει τους μισθούς 9298 παπάδων, 7271 γιατρών του Εθνικού Συστήματος Υγείας και 2827 δικαστών. Είναι χαρακτηριστικό, ότι ακόμα και το άθροισμα των γιατρών του ΕΣΥ με αυτούς που απασχολούνται σε Κέντρα Υγείας (7271+800=8071), το σύνολο δηλαδή των γιατρών που απασχολεί το ελληνικό κράτος, είναι αισθητά μικρότερο από το σύνολο των παπάδων (9298) που δουλεύουν για δυο αφεντικά, τον Ιησού και το ελληνικό δημόσιο δηλαδή.

Επίσης, για λόγους που δύσκολα μπορούν να γίνουν κατανοητοί στη χώρα που το 90% του πληθυσμού ακούει αποκλειστικά και μόνο σκυλό-ποπ μουσική, το ελληνικό κράτος απασχολεί περισσότερους μουσικούς (434), απ' ότι ερευνητές/ειδικούς λειτουργικούς επιστήμονες (405), ενώ υπάρχουν και όχι ένας, ούτε δυο, άλλα δεκατρείς χιλιάδες δημόσιοι υπάλληλοι, οι οποίοι εμπίπτουν στην πολύ βολική κατηγορία «Δεν έχει οριστεί κατηγορία προσωπικού».

πηγη VICE

ΤΟ ΚΑΡΝΑΒΑΛΙ - ΟΙ ΡΙΖΕΣ ΤΟΥ - ΤΑ ΦΑΛΛΗΦΟΡΙΑ

Απο το καρναβάλι στης Ελλάδας, ναι !

 Και μάλίστα της Αρχαίας μας Ελλάδας, ξεκίνησαν τα καρναβάλια όλου του κόσμου. 

Από τον Διόνυσο, τους Σάτυρους, τις Μαινάδες και τις Βάκχες. 

Εκέινοι μας έδειξαν πως να γιορτάζουμε ή έστω οι πρόγονοι μας αυτά άφησαν παρακαταθήκη.

Την εποχή που η Φύση ετοιμάζεται να υποδεχτεί την Άνοιξη γίνεται μια σειρά προετοιμασιών.

 Ανθεστήρια : Πιθοίγια, Χόες, Χύτροι, και Ιεροί γάμοι.

Τι έιναι όμως όλες αυτές οι λέξεις που γιόρταζαν οι πρόγονοι μας , και ποια η σύνδεση με την Ελλάδα του σήμερα και τον υπόλοιπο κόσμο; 

Ας τα δούμε αναλυτικά πιο κάτω : Ανθεστήρια εκ του «αναθέσσασθαι» που σημαίνει την ανάκληση των ψυχών .

1η μέρα Πιθοίγια

Οι πρόγονοί μας συνήθιζαν να ανοίγουν τους πίθους με το νέο κρασί έφερναν το πρώτο κρασί στο εν Λίμναις ιερό του Διονύσου και με σπονδές, χόρευαν και τραγουδούσαν ευχαριστώντας το Διόνυσο, την χαρά της ζωής, τον θεό που διαμελίζεται και επανέρχεται στη Ζωή, με την βοήθεια της Αθηνάς - Σοφίας και του Απόλλωνα- θεού της αρμονίας, της θεραπείας, της μαντικής, της μουσικής.

Λέγεται πως πυθάρια γεμάτα απο νερό σφραγίζονταν και κατα την διάρκεια της νύχτας μετατρέποταν σε κρασί, ως θαύμα στην Άνδρο, την Πάρο και σε πολλά άλλα μέρη. 

Οι Χόες γιορτάζονταν με μεγάλη πομπή με το άρμα του Διονύσου, όπου πάνω σε ένα καράβι, με τροχούς, υπήρχαν μεταμφιεσμένοι Σάτυροι με πήλινες μάσκες .

Φορούσαν τομάρια ζώων, ή άλειφαν τα πρόσωπά τους με τρυγία, δηλαδή το κατακάθι του κρασιού, και στεφανωνόντουσαν με κισσό, το ιερό σύμβολο του Διονύσου που αναγεννάται , που μας θυμίζει το ανθρώπινο πάθος και μας οδηγεί στην μέθεξη και ουχί στην μέθη.

Οι Σάτυροι συνήθιζαν να χοροπηδούν και να τραγουδούν «αι εκ των αμαξών λοιδορίαι», να πειράζουν τον κόσμο, φορώντας τραγόμορφες μάσκες (ίσως από εδώ βγήκε και η λέξη καρναβάλι αφού καρναβαλλίζω σημαίνει βαλλισμός των κάρνων δλδ πηδηχτός χορός των βοσκημάτων. 
Κατά Ησύχιο κάρνος· φθείρ. βόσκημα, πρόβατον).

Το βόσκημα γενικά μπορεί να είναι τράγος, γίδα, πρόβατο. 

Υπάρχει και η πιθανότητα βέβαια να σχετίζεται η λέξη καρναβάλι με με την λέξη “αποκριά” δλδ αποχή από το κρέας.

Αυτή όμως είναι μια ετυμολογία της λέξεως σύγχρονη βασισμένη στην Χριστιανική νηστεία και τοποθετεί την παραγωγή της λέξεως καρναβάλι μετά την επικράτηση του Χριστιανισμού.

Το καρναβάλι ίσως να σχετίζεται και με τα Κάρνεια και τον Θεό Κάρνειο Απόλλωνα, μιας και στους Δελφούς Απόλλων και Διόνυσος είναι "Εν το αγαθόν, το άρρητον, το απλούν, την αλήθεια". 

Παρόλα αυτά θεωρώ ότι δεν μπορεί προέρχεται από έκεί, μιας και τα Κάρνεια γιορτάζονταν Αύγουστο-Σεπτέμβριο και δεν υπήρχαν έθιμα με Σάτυρους ή κάποια γιορτή των νεκρών, όπως λέμε τα σημερινά ψυχοσάββατα των Χριστιανών που τυγχάνουν την ίδια περίοδο με την διάρκεια του Καρναβαλιού. 

CARNE- ΚΟΡΝ = ΚΕΡΑΤΟ ΚΑΙ ΒΑΑΛ - ΑΒΕΛΙΟΣ- ΑΕΛΙΟΣ- ΒΗΛΟΣ = Ο ΗΛΙΟΣ .

 'Ισως τελικά συνειρμικά μπορούμε να αντιληφθούμε τον άμεσο συσχετισμό των τραγόμορφων Σατύρων, ακόλουθων του Διονύσου , του Απόλλωνα Ήλιου. 

Πολύ σημαντική και μυστηριακή σε όσους αρέσει να εντριφούν στις αρχαίες μας παραδόσεις ειναι και ο Ιερός γάμος της Βασσιλίνας.

Σε πολλά χωριά, και στην Θήβα γιορτάζεται ακόμα και σήμερα ο βλάχικος γάμος. 

Κρατά και αυτός τις ρίζες του στα Βουκόλια (αρχαία Διονυσιακή γιορτή που κατέληγε σε γάμο).

Ο Πανούσης σάτυρος χοροστατεί, το πανάρχαιο μυητικό γαϊτανάκι που πλέκει την μοίρα των ανθρώπων ξεδιπλώνεται και μοιάζει με μια αλυσίδα άρρηκτα δεμένη του ανθώπου με τη φύση, του ορατού με το αόρατο, με κύριο σκοπό την ανανέωση και την γονιμότητα όλου του σύμπαντος.

Αξιοσημείωτο είναι μετά τον Ιερό γάμο που παρεμπιπτόντως γιορτάζεται στην Κέρκυρα, στην Κληματιά, στο Χλωμό, στο Μαραθιά, στα Κρητικά, στους Γιαννάδες , Ο ΧΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΕΘΑΜΕΝΟΥ που συμβολίζει τον θάνατο του Χειμώνα και τον ερχομό , την γέννηση , την βλάστηση και την άνθηση της Φύσης, την 'Ανοιξη.

Μήπως μας θυμίζει και τον χορό των νεκρών που γιορτάζουν οι καθολικοί στην Λατινική Αμερική; ...ή των Ποντίων που χορεύουν μετά την κηδεία των νεκρών τους; 

Αλλά ας επιστρέψουμε στους Χύτρους όπου οι πρόγονοί μας, τιμούσαν τους νεκρούς από τον κατακλυσμό του Δευκαλίωνα, και αφιέρωναν τα κόλλυβα στον Χθόνιο Ερμή, τον ψυχοπομπό.

 Έβαζαν και κόκκινη κλωστή γύρω από το βωμό και τους μύστες για προστασία από τα πνεύματα.

Βλέπετε και τα κόλλυβα οι πρόγονοι μας τα είχαν επινοήσει, μόνο που λέγοταν πανσπερμία, ή πολυσπόρια.

Και έρχεται και ο μήνας Μάρτιος που συνηθίζουμε να φοράμε τον γνωστό μάρτη, την πλεξούδα με το κόκκινο και το λευκό νήμα....

Τώρα πιστέυω πως κάπως ενώνουμε το χάσμα από το χθές μέχρι σήμερα...

Τελικά τι έχει αλλάξει ; Τα έθιμα κρατούν την Ιστορία μας και τον πολιτισμό μας.

 Σάτυροι τραγόμορφοι βωμολοχίες Καλόγεροι, Κούκερος ή Χούχουτος ή Σταχτάς ή Μπέης ή Κιόρμπεκς, μήπως σας θυμίζουν τους Μασκαράδες, ή τους Κουδουνάτους της Νάξου, ή τους γιανίτσαρους στην τουρκοκρατεία; 

Και την γή γιατί την χτυπούσαν δυνατά με τα πόδια; για να ξορκίσουν το κακό μήπως ; για να το ακούσει και να ανθίσει; να έρθει γρήγορα η Άνοιξη ;

Στην Άφισσα, λέγεται πως υπάρχει ακόμα το στοιχειό της Χάρμαινας. Πνεύματα αδικοσκοτωμένων τριγυρνούν το τελευταίο Σαββατοκύριακο της Αποκριάς.

 Τότε πολύς κόσμος μεταμφιέζεται και ακολουθεί τους δρόμους που συχνάζει το στοιχειό, προσπαθώντας να το ευχαριστήσουν που προστατεύει τους βυρσοδέψες και να το χαροποιήσουν. 

Επίσης στο Καρναβάλι του Τυρνάβου, γιορτάζεται το Μπουρανί .

 Η γιορτή του φαλλού, που συμβολίζει την Ζωή, την Τύχη, την Αναγέννηση, την Ευτεκνία και οι ρίζες του μας φέρνουν στην μνήμη μας ποιόν άλλο από τον Θεό Διόνυσο.

 Και πώς γινόταν η γιορτή του φαλλού στην αρχαία μας Ελλάδα; 

Με κάποιες παραλλαγές- αλλά όπως ακριβώς και σήμερα. 

Πομπή- μεταφορά τελετουργικών αντικειμένων, σκήπτρα κατασκευασμένα από ξύλο σε σχήμα φαλλικό, έτρωγαν λιτά χορτόσουπα με σπανάκι και ξύδι, και έπιναν κρασί- και νερωμένο τσιπούρο .

Τα πάθη μας , η ανάσταση,ο εορτασμός της Άνοιξης, είναι η ίδια μας η Φύση, και κανείς δεν μπόρεσε να πολεμήσει ή να σταματήσει αυτές τις λαϊκές γιορτές, γιατί απλά ο Διόνυσος είναι Ζάγρεάς αλλά είναι και Ελευθερεύς. 

Πανάρχαια θρακική λατρεία !!

Είμαστε μαθημένοι να χορεύουμε κυκλικούς χορούς, να γιορτάζουμε γύρω από τη φωτιά, να τρώμε όλοι μαζί, ακόμη και να αλληλοσυγχωρίομαστε εν όψει Αποκρίων... 

Και τονίζω εδώ πως σε πολλές πομπές - τελετές - πολιτειακές γιορτές, Ελευσίνια Μυστήρια, ακόμα και οι τσακωμένοι μεταξύ τους, μιλούσαν εκείνες τις ημέρες.

Τα πειράγματα, οι αθυροστομίες, οι βωμολοχίες και τα υπονοούμενα δεν είναι κάποια νέα εφεύρεση ή ότι θυμόμαστε από τις γιαγιάδες μας και τραγούδια της Δόμνας Σαμίου, είναι ένα βήμα για να γίνουμε πιο ανθρώπινοι .. 

Να νιώσουμε την έκσταση του χορού- να βγούμε από όλα αυτά που μας κρατούν δέσμιους με στυλιζαρισμένες συμπεριφορές, να ξεφαντώσουμε, να συγχωρέσουμε και να νιώσουμε πως ξαναγεννηθήκαμε γύρω από τη Φωτία.

Το καθάρσιο "βάπτισμα του Πυρός", και την θεία κοινωνία του Διονύσου. 

Αυτή είναι η αρχαία λατρεία, με ζουρνάδες, νταούλια, με τις μεταμφιέσεις, και με πολλά μυητικά στοιχεία που λίγοι μπορούν να διακρίνουν στις μέρες μας.

Όπως και να'χει το θέμα, τον θεό Διόνυσο δεν μπορεί κανείς να μην τον βάλει στην καρδιά του, κανείς δεν μπορεί να ζήσει δίχως χαρά, κανείς δεν μπορεί να ξανάρθει σε τούτη τη ζωή δίχως Εκείνον.



 - Της Ελλάνθεια Εφη Παππά

Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΘΕΟΤΗΤΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ. Μέρος 7 (τελευταίο).

Είναι γνωστό, πως γενικά ο θεός της θρησκείας είναι ένα μορφοποιημένο συναισθηματικό και ηθικό αίτημα της  "θρησκευτικής συνείδησης" του ανθρώπου.

Ένα αίτημα πίστης που πηγάζει από τον ηθικό νόμο (την αρετή) και όχι από την θεωρητική νόηση (την γνώση), αφού βρίσκεται πέρα από το σύνολο του ορθού λόγου (absurdum κατά τον Tertallianus και "die Paralogismen" κατά τον Kant).

Η πίστη σε ένα προσωπικό όν, που είναι ανεξάρτητη από τους κανόνες της λογικής και της επιστήμης, αφού ο θεός είναι απρόσιτος στην ανθρώπινη διάνοια, γίνεται τελικά ένα βίωμα εσωτερικό.

Για αυτό και η θεολογία είναι η φιλοσοφία της πίστης και όχι η απόδειξη της πίστης στον θεό.

Συνακόλουθα και το θρησκευτικό δόγμα στηρίζει και συγκρατεί το μυστήριο, δεν το ερμηνεύει.

Αντίθετα ο θεός της φιλοσοφίας είναι διαφορετικός, τόσο στον χώρο της ιδεαλιστικής φιλοσοφίας όσο και στο χώρο της υλιστικής φιλοσοφίας.

Για τους ιδεαλιστές φιλοσόφους, θεός είναι μια λογική μεταφυσική αρχή, μια απρόσωπη ιδέα, μια συμπερασματική έννοια που προκύπτει από μια σειρά συλλογισμών και στηρίζεται στα πορίσματα της θεωρητικής σκέψης.

Στην υλιστική φιλοσοφία ο θεός ταυτίζεται με την φύση, το σύμπαν.

Δεν είναι κάτι το μεταφυσικό και υπερβατικό.

Ο θεός - φύση είναι το υλικό εκείνο μέγεθος που ασκεί στον άνθρωπο κυριαρχική επιρροή και παίζει αποφασιστικό ρόλο στην ύπαρξή του.

Χωρίς αυτό το δυναμικό-υπαρκτό μέγεθος-φαινόμενο, η αρχή, η συντήρηση και η διαιώνηση της ζωής του ανθρώπου θάταν αδιανόητη.

Βασικά το περιεχόμενο της θρησκείας είναι  "σωτηριολογικό" ενώ της φιλοσοφίας  "γνωσιολογικό".

Άν στον θρησκευτικό χώρο κάθε γνώση περί θεού στηρίζεται κυρίως στην  "θεία" αποκάλυψη, στο φιλοσοφικό χώρο, μια τέτοια συμπερασματική ιδέα στηρίζεται αποκλειστικά στην "ανθρώπινη" ανακάλυψη.

Και πιο γενικά, "για έναν φιλόσοφο, δεν φτάνει να λέει πως ένα πράγμα έγινε με παράξενα μέσα, είναι καθήκον του να εξηγεί πως θα μπορούσε να έχει γίνει με φυσικά μέσα" μας λέει ο E.Condillac.

Για αυτό ένα βασικό έργο της φιλοσοφίας είναι να εκχερσώνει το έδαφος στο οποίο έχουν φυτρώσει τα αγκάθια των μύθων και των δεισιδαιμονιών και να το προσφέρει σαν ζωτικό χώρο στα ελεύθερα πνεύματα.

Και τούτο ακριβώς επισημαίνει ο D.Boenheffer με την φράση του "οπουδήποτε πλησιάζει ο άνθρωπος, υποχωρεί ο θεός".

Η Ελληνική φιλοσοφία, ιδιαίτερα "ανθρωποκεντρική" με τις ρίζες της στην  "φυσιοκρατική" φιλοσοφία της Ιωνίας, δεν ήταν ποτέ δυνατόν να συλλάβει και να ερμηνεύσει το  "θείον" σαν οντότητα προσωπική-ανθρωπόμορφη με όλα τα  "κατηγορήματα"  του χριστιανισμού, όσο κι αν φαίνεται σε μερικά συστήματα (πλατωνικός ιδεαλισμός) ότι προσεγγίζει τις χριστιανικές απόψεις.

Για την εξελιγμένη ελληνική φιλοσοφία των πρώτων μεταχριστιανικών χρόνων, ο θεός ήταν μια απρόσωπη, δυναμική κοσμική έννοια, άγνωστη αλλά υπαρκτή (σαν ιδεατή οντότητα) ξεχωριστή από το φυσικό Σύμπαν ή ταυτιζόταν με το άπειρο υλικό Σύμπαν σαν ενέργεια και εντελέχεια (ιδιότητες σύμφητες με την ύλη).

Ο Ευριπίδης (στις Τρωάδες 884-888) λέει:

Ζευ,
όστις ποτ΄ εί σύ, δυστόπαστος ειδέναι,
είτ΄ανάγκη φύσεως είτε νούς βροτών,
προσηυξάμην σε.

(Δία,
όποιος κι αν είσαι,
δυσκολομάντευτος για να γνωριστείς,
είτε είσαι η ανάγκη που συγκρατεί την φύση,
είτε είσαι η διάνοια των ανθρώπων,
σε σένα προσευχήθηκα).

Με την θρησκεία τους οι Έλληνες είχαν πετύχει την χρυσή τομή ανάμεσα στην έκφραση του θρησκευτικού τους συναισθήματος και στο πάθος τους για ελευθερία.

Είναι ιστορική η διαπίστωση, πως   

"άνθρωπος ονομάζεται η ύπαρξη που τοποθετεί πάνω από αυτή κάποιον θεό. Έλληνας ονομάζεται ο άνθρωπος που τοποθετεί πάνω από τους θεούς την ελευθερία"...

Ο Λίβινξτον στο βιβλίο του  "Το Ελληνικό πνεύμα και η σημασία του για μας"  γράφει πως :

"ο θεός των Ελλήνων ήταν πάρα πολύ δημιούργημα των των πιστών του και δεν μπορούσε να γίνει απόλυτος.

Ήταν ένας συνταγματικός μονάρχης, που οι υπηκοοί του δεν ξεχνούσαν ποτέ εντελώς ότι αυτοί τον έβαλαν στον θρόνο του.

Βασιλιάς τους στην θεωρία, στην πράξη ήταν ο αντιπρόσωπός τους, υποχρεωμένος να εκπληρώνει τις επιθυμίες τους.

Και ανάμεσα σε αυτές ήταν η επιθυμία τους να είναι ελεύθεροι...

Τούτη η ελευθερία η Ελληνική, μπόρεσε να μας δώσει μαθήματα ανεξηθρησκείας ίσαμε σήμερα.

Γιατί η Ελληνική σκέψη είναι τόσο ζωντανή όσο και η δική μας".

Τελικά ο θεός αυτός κατέληξε μια απρόσωπη δύναμη (Κλεάνθης) που όμως δεν δέσμευε καθόλου την ελευθερία του Έλληνα.

Για αυτό και η  "παρρησία" είναι γνώρισμά του, παρ΄ όλη την θρησκευτικότητά του...

Τέλος...

ΙΕΡΑ ΕΛΛΑΣ

Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΘΕΟΤΗΤΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ. Μέρος 6

Είναι πολύ διαφωτιστική μια σύγκριση ανάμεσα στην θεότητα της αρχαίας ελληνικής θρησκείας και στο θεό του χριστιανισμού.

Και μιλάμε κυρίως για την ελληνική θρησκεία, γιατί αυτή ήταν περισσότερο διαποτισμένη από το ομηρικό πνεύμα και λιγότερο από τον φιλοσοφικό στοχασμό, που αρχίζει με την φυσική φιλοσοφία (κοσμολογία) των προσωκρατικών Ιώνων φιλοσόφων, διακόπτεται με τη σοφιστική και συνεχίζεται με την "ηθική" φιλοσοφία (ανθρωπολογία) των μετασωκρατικών φιλοσόφων.

Ο φιλοσοφικός αυτός στοχασμός που επιχείρησε απόμυθοποίηση της θρησκείας συχνά χαρακτηρίστηκε σαν  "άθεος".

Ας επισημάνουμε μερικούς χαρακτηριστικούς κόμβους :

A.  Οι Έλληνες θεοί δεν διατείνονται ότι έπλασαν τον κόσμο.

Η ελληνική θεότητα είναι μια ζωντανή έκφραση και παράσταση του σύμπαντος κόσμου.

Οι διάφορες επικράτειες των θεών του Ολύμπου αντιπροσωπεύουν τις πρωταρχικές πραγματικότητες της ύπαρξης και της ζωής.

Για αυτό η θεότητα δεν εμπνέει φόβο και τρόμο με την μυστηριώδη παντοδυναμία της αλλά ταυτίζεται ήρεμα με τη γνωστή φύση, που την εκφράζει και μάλιστα ποτέ δεν ξεπερνά τα όρια της φύσης.

Από την κοινή μητέρα την Γη, προέρχονται και οι αθάνατοι θεοί και το γένος των θνητών ανθρώπων  "Ομόθεν γεγάασι θεοί, θνητοί τ΄άνθρωποι", λέει ο Ησίοδος (Έργα και Ημέραι 108) και ο Πίνδαρος συμπληρώνει  "εν άνδρων, εν θεόν γένος εκ μιας πνέεμεν ματρός αμφότεροι".

-Ο χριστιανικός θεός είναι "ο κτίστης της κτίσεως".

Β. Η ελληνική θεότητα βρίσκεται κάτω από την Ειμαρμένη,
δηλαδή την συμπαντική νομοτέλεια και τύχη, την αναγκαιότητα, την Μοίρα (Μόρον και Αϊσα), την Ανάγκη (Ανάγκα και θεοί πείθονται), την Δίκη, είναι ανίσχιρη απέναντι στη φθορά και τον θάνατο.

Για αυτό και δεν μπορούν να λυτρώσουν τον άνθρωπο.

Για αυτό και οι θεοί πειθαρχούν στην Μοίρα.

- Ο χριστιανικός θεός βρίσκεται πάνω από όλα και εξουσιάζει τον θάνατο.

Γ. Η κοσμική ύλη - για την ελληνική σκέψη - είναι  "αίδιος"  δηλαδή αιώνια, παντοτινή , άχρονη.

- Κατά την χριστιανική αντίληψη ο κόσμος δημιουργήθηκε από τον θεό  "εν χρόνω".

Δ. Η ελληνική θεότητα στέκεται σε μια - υπέροχη - απόσταση από τον άνθρωπο "θεός ανθρώποις ου μίγνυται" σαν τέλειο αγαθό είναι το "ακίνητον" (στατικό) κινούν και έλκον.

- Ο χριστιανικός θεός ενανθρωπίζεται και συναναστρέφεται τον άνθρωπο.

Ε. Οι ελληνικοί θεοί είναι αθάνατοι "αιέν εόντες" και ηθικοί στα μέτρα της φύσης που εκπροσωπούν γιατί και η φύση είναι αθάνατη και ποτέ οι εκδηλώσεις της δεν είναι ανήθικες.

Είναι νέοι και ωραίοι γιατί τέτοια είναι και η φύση στην πιο τέλεια μορφή της.

Είναι ατάραχοι, μακάριοι, παντογνώστες.

Ένα βασικό χαρακτηριστικό τους είναι πως από αυτούς απουσιάζει η ζηλοτυπία.

Δεν είναι ζηλόφθονοι - όπως οι θεοί της ανατολής - απέναντι σε άλλους θεούς και δεν αξιώνουν με νόμους και απειλές την αποκλειστική τους λατρεία.

Οι Δελφοί δέχονται όλες τις θεότητες των λαών χωρίς το πάθος της μισσαλοδοξίας.

Ζ. Στην ελληνική θρησκεία η σχέση θεού και ανθρώπου είναι μια σχέση μιας υψηλής και αγαθής δύναμης με έναν ελεύθερο άνθρωπο.

Ο Θέογνις λέει στον Δία : "Ζέυ φίλε θαυμάζω σε".

- Στη χριστιανική θρησκεία η σχέση θεού και ανθρώπου είναι σχέση κυρίου και δούλου.

Η. Η ελληνική θεότητα δεν θέτει σαν σκοπό στον άνθρωπο την άρνηση του παρόντος για να κερδίσει ένα καλύτερο μέλλον. 

Στην ελληνική σκέψη οι αρετές δεν έχουν μεταφυσικό αντίκρυσμα ( "μη δια φόβον αλλά για το δέον απέχεσθαι αμαρτημάτων" Δημόκριτος).

Οι έννοιες του άθλιου αμαρτωλού ανθρώπου, του ταπεινού μετανοούντος και αυτοσυντριβόμενου μπροστά στον θεό, δεν υπάρχουν.

Η επιθυμία για απόλαυση και δύναμη θεωρείται  "φυσική" κι ότι είναι φυσικό είναι ενάρετο, αφού πρώτα το ρυθμίσει με γνώμονα την κοινωνική συμβίωση, ο νόμος.

 "Μηδέν τε είναι φύσει δίκαιον ή καλόν ή αισχρόν, αλλά νόμω και έθει" Μελέαγρος (Διογ. Λαερτ. ΙΙ 93).

Αιτία του σφάλματος είναι η άγνοια του καλύτερου ( "αμαρτίης αιτίη : η αμαθίη του κρέσσονος" Δημόκριτος) και η γνώση λυτρώνει.

Στους Έλληνες το αίσθημα της χριστιανικής  "αμαρτίας" δεν υπάρχει.

Σαν αμαρτία θεωρούν την αστοχία, την ατέλεια, το λογικό λάθος και για αυτά τα πράγματα η τύψη (μεταφυσικού τύπου) είναι απαράδεκτη.

Μια νέα προσπάθεια βασισμένη στη γνώση και την εμπειρία θα ξεπεράσει και θα επανορθώσει το αμάρτημα.

- Ενώ στον χριστιανισμό η  "αμαρτία" έχει το χαρακτήρα του εφιαλτικού, του ανεπανόρθωτου, της ψυχικής απώλειας, εκτός κι αν η θεία χάρη βοηθήσει τον μετανοούντα.

Θ. Η θεότητα στους Έλληνες γίνεται κατανοητή με τον Λόγο.

Οι θεοί κατά τον Επίκουρο είναι  "Λόγω θεωρητοί".

- Ενώ στο χριστιανισμό η θεότητα δεν ελέγχεται από το Λόγο.

"Η θεολογική επιστήμη μη έχουσα έργον, την απόδειξιν και την δικαίωσιν των αληθειών της πίστεως, δεν στηρίζει την πίστιν, αλλά στηρίζεται υπ΄αυτής. 
Η θεολογία δεν είναι δυνατόν να μεταβάλη τας υπέρ λόγον αληθείας της πίστεως, εις αληθείας του λόγου, διό και ο πλέον βαθυστόχαστος επιστήμων Θεολόγος, δεν διαφέρει κατά την πίστιν του απλού πιστού, τουναντίον υστερεί κατά πολύ εκείνου, οσάκις δε διακρίνεται δια την προσωπικήν του πίστιν. 
Η σφαλερά αντίληψις, καθ΄ήν η θεολογική έρευνα μεταβάλλει εν μέρει ή εν συνόλω την πίστιν εις γνώσιν προσβάλλει την ακλόνητον βάσιν της Εκκλησίας : την πίστιν"
(Μ. Σιώτης : Ελληνική διανόησις και χριστιανική πίστις. 1971, σελ. 69).

Ι. Η ελληνική θεότητα δεν μεριμνά για την αθανασία της ψυχής των ανθρώπων.

Ο Όμηρος θεωρεί τις ψυχές των νεκρών σκιές αξιοθρήνητες.

Ο Αχιλλέας λέει : "Κάλλιο στη γης να ξενοδούλευα ξωμάχος, παρά ολωνών εδώ των άψυχων νεκρών ο ρήγας νάμαι". ΟΔ. λ 488-491.

Η σκιά του Πάτροκλου δηλώνει πως μετά την ταφή δεν θα ξανάρθει ποτέ πίσω.

Και ο Θέογνις λέει πως : "μέσα στη γη θα αναπαυθώ σαν μια άφωνη πέτρα".

Ο Ευριπίδης λέει : "Κατθανών δε πας ανήρ γη και σκιά το μηδέν ειςουδέν ρέπει" ( αποσπ. 536).

Και ο Πίνδαρος : "Θνατά θνατοίσι πρέπει" (Ίσθμ. Ε, 12).

- Αντίθετα, ο χριστιανικός θεός εγγυάται ο ίδιος (με την ανάστασή του) την αθανασία της ψυχής των ανθρώπων.

Κ. Η ματαθανάτια αμοιβή ή τιμωρία των ανθρώπων σε παράδεισο ή κόλαση, είναι μια ιδέα που δεν βρίσκει απήχηση στους Έλληνες. 

Ακόμα και ο Πλάτων την ειρωνεύεται (Πολιτεία 363, 387).

- Στο χριστιανισμό η ιδέα αυτή είναι βασικό δόγμα.

[Συνεχίζεται...]


ΙΕΡΑ ΕΛΛΑΣ